Mapu-mei he-ngalu:

Ko e Lotu - Holo-mo'ui 'i he paenga-tapu

Ko e tautapa 'a Jione Havea

['Oku ou faka'amu ke fakalotolahi kitautolu Tonga´ ke fakamahu'inga'i 'etau fai 'a e lotu´, he ko 'etau tautapa mo e feinga ke tokanga mai hotau 'Otua´. Ko e taimi lahi, 'oku tau tokanga ange ke teu'i 'etau lea ki hatau maheni, ha tangata pe ha fefine, 'o mälie ange ia 'i he'etau lea ki he 'Otua´. 'Oku ou faka'amu ke 'ai mo 'etau lea ki he 'Otua´, 'etau lotu´, ke mälie mo ia! Ko e tautapa ni, ko e feinga ke fakafetaulaki 'a e tötö'onga ta'anga faka-Tonga´ mo e tötö'onga lotu faka-Tohitapu´.

[Ko e tautapa ni na'e fuofua he'aki 'i he Falelotu U.M.C. 'oku lotu ai 'a e käinga Tonga 'i Honolulu, Hawaii, 'i he Säpate hono ua 'o Sanuali 1994. Na'e malava ke fai ha toe tokanga ki ai, pea mo hono fokotu'u atu ko eni´, koe'uhi ko e tokoni mo e fakalotolahi kuo fai mai 'e hoku fanga temomo. 'Oku ou fie faka'ilonga'i heni 'a e tokoni 'a Lipoi Finau mo Samiuela Taufa, Ka ne ta'e'oua, ne mei fëfë?]

Ke tau lotu:

'E 'Otua Mäfimafi ë ko e tu'i 'o e liliu´
Liuanga mo'o tapuaki he maama ta'emaau
Liukava kaveinga tapu, mo'o e fa'ahinga angamalau.

Fakamalü pea fakamalu ke fakalau pea fakama'u
Ha tö'onga te'eki taau mo ha mo'ui te'eki a'u
Ko e ohi tama faka'Otua ki ha'auna täkanga tapu (pununga malu).

Talu Itaniti ai ko e mafi ta'e liliu pea te'eki maliu
Hangai fofonga mai na ke fakakau mo fakafekau
'Ilo'anga ia 'emau ta'etaau´, ho fekau na fotufotu atu´
'Ilonga ai e tui te'eki 'au'au´, e mo'ui te'eki a'ua'u´
'Iloa homau fakangatangata´ 'oka holo atu 'i ho fala´
'Ilo e tu'unga faka-e-tangata´ he paenga 'o ha'a 'Otua´.

Ko ho paenga 'oku kaunahu'aki pë ho'o ngaahi palomesi´
'O langolango hake kae holo atu ai 'emau tupe-he-mo'ui´
Tongi malele ha mo'ui kuo tu'u taiki
He ko ho mamana´ ko e pae ke fe-tongi
Ka mau tuku tupe pea tuku mo'ui
'O tu'u matafala pea lau kai ki Itaniti.

Fakafeta'i ko e ngaahi tupe fakalangi´ 'oku kei holoaki mai
Tö'anga homau aveave´, lau'anga homau tapuaki´
Fakafeta'i ko ho'o tukumu'a´ ko e kelesi´
Kelesi tömu'a 'oku fakatupu pea tauhi ke fakamo'ui
Lango-tutulu'anga 'o e maama ta'efa'afotuaki ni
Kelesi tolonga ko e ma'uma'uluta'anga e to'u-mo'ui´
Kelesi tauloto ko e fou'anga mo e a'u'anga 'o e fononga mei taimi´
Kelesi laulötaha ko e tütü'anga meesi
Kelesi faifio ko e 'au'au'anga fakalangi 'oku haofaki mo'ui.

Fakafeta'i ko ho'o hilinga-tukumu'a´ ko e fekau'aki
Kau mai 'a langi ke fakahokoloto mo e me'a efu ni
Kau atu e nonofo ni ke fakamaama fakalangi
Fekau'aki 'i taimi 'o fakamama'u ki Itaniti
Feluteni e ongo kuonga´ 'i ho'o Kovinanite mo ha'a kakano´
Papitaiso ke fuifui fakatu'amelie e tupe ne lau fänö´
Topuva'e taha 'a maama mo e Koeli taukapo´
Haukinima ai he fakafukofuka 'a e 'ofa kanokato´
Kano-loto-'ofa e mo'ui mateaki kei holi ke taka nofo´.

Fakafeta'i ko ho'o lautaki´ ko e fakatau'ataina
Huhu'i e popula´ pea holoki e fale-ha'isia´
Hu'ihu'i homau kavenga´ pea teketeke e loto totonua´
Nono'o e mafai 'o ha'a fakaehaua´
Malu'i e mo'ui 'o si'a kau ta'aliekina´
Hüfanga'anga 'o e tu'unga me'a kuo fäiekina´
Fakatu'amelie'anga 'o ha 'amanaki kuo tu'enia´
Fakamänavahake ha loto kuo no'osia´
Pukepuke hake ha laumälie fulutämakia´.

Fakafeta'i ko ho'o hilinga lautaki´ ko e fai Kovinanite fo'ou
'Oku ke fakatau'atäina pea pukepuke ma'u
'O ohi pea fakatapui ki ha'auna täkanga tapu
Pusiaki'i 'o 'ö'öfaki ki ha lelei motu atu pea toputapu
Fakateunga malü ke fakamo'oni ki ha 'ofa kuo ma'upu
Ha ongo kuo fatakau pea hopo hake ko e konisenisi kuo tau
Fakalau homau ngaahi 'aho´ ki he fala kuo lau´
Ka ko ho'o Kovinanite fo'ou´ ko e faingamälie ke toe kau atu
'O mau tolonga ai 'i he tapa mai 'a e taloni motu atu´
Ko e faingamälie ke papitaiso 'i he laumälie o'ou´
Ko e tu'umälie'anga he ko ho'o houhau´ kuo lolou.

Fakafeta'i ko ho'o tukumuli´ ko e faka'atä mai ho pule'anga´
'Ikai te mau kei tuli, kui ai pë mo fakaikunoa
He kuo ke teu 'a e kätoanga´ pea 'omi ha potu mo'o homau fa'ahinga´
Fakama'u ä ho sü 'o ha'ele mai ke kilala
Holo mai ho'o tukumu'a´ ke mau pao-'aki
Tongi'aki ho'o lautaki´ ko hamau failakiteli
Makätekina ai ha mamahi kuo lafi mai
Fusi'aki mai ha täpuaki kuo fakatoupïkoi ke a'utaki
Pea lau kuo toekai 'emau mo'ui´ he kuo mau kau mo langi
Touia'anga 'o e tapuaki kuo tafesino'ivai
Taumuli-tonua e folau 'oku angi 'e he mu'aki kaivai´
Tü'uta mätu'u ki he polopolo´ 'o fakafeta'i
Fakafeta'i, fakafeta'i, 'io, fakafeta'i kia Atonai.

'Ikai te mau kei tu'u-taiki ai pë he kuo ke lafo mai
Ke pae-teke'i 'emau mo'ui fakafasifasi´
Ke pae-malu'i homau loto vaivai´
Ke pae-kai kae vetekina homau ngaahi ha'i´
Ke pae-tuku he kuo ope atu homau 'ofa'i´
Luluku homau loto halaia´ he hakanga ho täpuaki´
Kae ma'upu loto 'a e fakangeingei 'o loto langi
'Asinisini'anga 'o e tu'unga mo'ui 'oku vete atu ni
Tu'akoi'anga 'o hani a'usia ne fakatu'akovi
Fiefia'anga 'o e mo'utämakia kuo lau-'aki´
Kakato'anga 'o ha'a fie fakatamaio'eiki´
Fakatautehina 'oku fai mei langi ki he tamaio'eiki 'a e tamaio'eiki´
Vete ä pea no'o fo'ou e kau tamaio'eiki ni koe'uhi ko hevani
Lisingi 'emau angahala´ ke mama'o he ko Koe 'emau tamai´
Puke atu pea tataki he ko Koe homau tauhi´.

Tafe mai ho'o kelesi´ ke fakapulupulu'aki
Ka e mapunopuna 'i loto ho'o 'ofa´ 'o fai homau sikaki´
Ko ho feohi'anga´ ena ke fai ma'u ai pë 'a 'etau feohi´
Hifo ho'o tapuaki koe'uhi ko Tonga mo e 'otu fonua muli´
'A e falelotu´ mo hono kakai´ ke ke kau ai
'A e fa'ahinga 'oku tui´ ke ke moimoi'i ke ma'u tangï
'A e fai-maea-mo'ui 'oku fai ni ko Koe ke fakafekau'aki´
Kau mai ka mau mo'ui'aki pea fetauhi'aki
Tu'unga 'i ho'o 'ofa fungani lelei te'eki ngatuvai´
'O mau lava'i e hake'anga ni kuo mau anuanu tapuaki
Lau ai homau kai´ he mo'ui kuo ke foaki´.

Hifo ä Laumälie 'o fä'ofale
O'io'i ho fu'u ivi´ 'o ha'u mo'o mau fakaake
Fakapuna homau loto´ ke hangë kuo 'ai kapakau´
Fokotu'u homau laumälie ke hangë ha makatu'u´
Lotolotoi 'i homau kuonga´ ka mau lotofale'ia
Toloi homau ngaahi 'aho´ ka mau fua fatongia
Faka'ilo ho kaveinga´ pea fakataulama e vaha folau kuo mau kamata´
Ka ko ha peau ta'ane ke 'o'ou he ma'ahi´ kae 'o kimautolu he matua´
Ka ko ha ika fekai, si'omau laumälie ke 'oua na'a keina
Tali e lotu 'oku mau fai mo e mo'ui kuo momoi ki ho paenga´
'Oku mau hü atu tu'unga 'i ho'o holo-tupe kuo fai´
'O fai 'a e fakafeta'i ni tu'unga 'i ho huafa ko Atonai ko homau 'Eiki.

'Emeni.

© Copyright 1998, Nomoa Publications
j.havea@tcu.edu