[Ko e fakamatala nounou ni ne fatu ma'a e 'Otu 'i he Tohi Fanongonongo ne 'iloa ko e "Maninia," ka 'oku 'oatu heni ke fakahounga e faingämalie kuo foaki 'e he Tonga Electronic Secretary Service ma'ae kau fatu-fakamatala 'o Tonga.]

  'Oku ou fakatokanga atu ki ha faingata'a 'oku ene ke ne fa'ao hotau kuonga´. Ko ha faingata'a kuo tü'uta ki hotau 'otu motu ni, pea ma'u mo'ui mei ai hotau ni'ihi, ko ia ai ko e faingata'a 'oku 'i hono ngäue-hala'aki 'a e täpuaki 'o e fakalakalaka´ kuo tau tofanga ai.

'Oku ou tokanga 'i he fakamatala ni ki he mafai 'o e fatu-fakamatala, pulusi-tohi mo e fakamafola-lea. Pea 'oku tu'unga 'ete maninia 'i he matamata kuo paä'usi'i e ngaahi mafai mahu'inga ni 'i hotau kuonga ni.

Pea fakamolemole na'a 'oku tu'unga 'ete maninia´ ko e kovi hoto nifo´; taumaiä te te 'inasi 'i he ifo 'o e fononga'anga ni 'okapau 'oku 'ikai fa'a mangungu 'e hoto nifo!

Kuo tu'o lahi hono talanoa'i 'a e totonu 'a e fefine mo e tangata 'o e fonua´ ke tala hono loto´, 'i he lea mo e tohi. Ko e ongo 'inasi mahu'inga ia ke tauhi ma'u, pea fai poupoua 'e he lao´ mo e tukufakaholo´.

Kuo tokoni 'a e ngaahi nusipepa mo e lëtio´ ke taki taha fakahä ai hono loto. Pea kuo kau fo'ou mai eni ki ai mo e mätanga ni, ko e Internet.

Kuo fai kimui ni mai 'i he ngaahi nusipepa´ 'a e ngaahi fakamatala mo e taukave ki he tala 'o hotau fonua´ (Moala, Niumeitolu-Crossan), 'a e Tohitapu´ mo e politikale´ (Taliai, Vea), mo e ngaahi founga pule'i 'o ha fonua (Pohiva, Edwards, et al.), 'a e tapuaki pe fakangatangata 'o e founga taki taha.

Kae me'apango, he 'oku tau fanongo faka'aho 'i he ngalu-'ea ki he fefakatonutonu'aki fakataautaha mo fakakautaha 'i he ngaahi fakamaau'anga, kae'uma'ä 'a e ngaahi fetohi'aki 'i he ngaahi nusipepa fakauike pea pehë ki he "Kava Bowl" 'a e Tonga Online. Kuo fefakatonutonu'aki he fakamaau'anga ha ni'ihi tu'unga ma'olunga 'i he fonua, kau ki ai 'a e Sea mo e kau Fakafofonga Fale Alea.

Ko e tu'unga e fefakatonutonu'aki ko e kehekehe 'o e faka'uhinga, pea na'a mo e ngaahi tu'utu'uni 'a e Fakamaau'anga 'oku fetökaki ai 'a e kau fai ongoongo.

'I he tu'unga ko ia, 'oku mahu'inga ke fakatokanga'i: ko e ngaahi fakakaukau, fakamatala, mo e taukave 'oku tau fakamafola pe pulusi 'i he 'aho ni´ 'a e ma'u'anga tala 'o e kaha'u na. Pea mo'oni pë 'a e poto´, ko e me'a 'oku tau tö te tau utu pë ko ia!

Ko e taimi lahi 'oku fekolo'aki 'a e ngaahi taukave´, pea taki taha mateaki ha'ana´ ma'u kae palangia e tenga 'oku tau tö mo'o e 'apongipongi na. Pea mo'oni e fifili 'a ha fakamaau 'e taha, Koehä koä 'a e mo'oni?

'Oku mamaha ha'ata ia ma'u, pea 'ikai te te fa'a lava ke fakamäu e ngaahi tälanga kuo toki pulusi ni´.

Ka 'oku te fakatauange 'e 'ikai te tau kuihi 'a e kaha'u na, he 'oku malava 'e he fatu-fakamatala´, pulusi-tohi´ mo e fakamafola-lea´ ke fakaloia 'a e mo'oni´ pea fakamo'onia 'a e loi´.

'Oku 'ikai kovi 'a e fatu-fakamatala, fakamafola-lea mo e pulusi-tohi 'iate kinautolu pë:

'Oku tau fe'iloaki 'i he ngalu-'ea´, pea ma'u fakahinohino 'i he ngaahi tohi mo e fakamatala kuo pulusi´; 'oku ako 'etau fänau he ngaahi polokalama letiö, kae'uma'ä 'i he lau konga-tohi´. Kimui ni mai kuo toe pulusi 'a e tohi malanga 'a ha faifekau kuo pekia, pea 'i ai mo e tohi vete 'o Mätiu: Ko e ngäue 'aonga'aki ia e mafai ni.

Ko ia ka tau ka fakamafola pe pulusi, ke tau fai fakapotopoto mu'a.

Pea ka tau ka fetaukave'aki 'i Tonga mo ono'aho, hono tala´ mo hono founga pule´, 'oku kei lahi 'a e ngaahi ma'u'anga tala 'oku te'eki tuu'i hono efu´, tautefito ki he ngaahi tauhi'anga lekooti 'i Honolulu mo Lonitoni. Pea ko e Tohitapu´ ena mo e politikale´, 'oku kei hiliö 'a e motua'i 'uhinga´ 'i he ngaahi faka'uhinga 'oku tau taukave'i´.

Ko e maninia ni ko e fakatokanga: ko 'etau tala-kuonga mo fakahinohino-founga 'i onopooni 'a e tata'anga-'ilo 'o e 'apongipongi´. Pea 'i he kamata'anga 'o e mätanga fo'ou ni [http://www.tongatapu.net.to] 'oku ou tui 'oku mahu'inga ke toe fai hatau fakatokanga, 'o tatau ki he kau fatu-fakamatala mo e kau okooko-talanoa:

Tauange ke tau fai fakapotopoto; he 'oku tokosi'i 'a e ma'u faingamälie ke pulusi-tohi mo fakamafola-lea´, pea 'oku 'o kinautolu ke fafanga pe fakakonahi 'a hotau hako´.

© jhavea
j.havea@tcu.edu

[For a piece of the Kingdom, and Your Own Domain Name,
http://www.tonic.to easily the Tonic.to Domain Name headaches.]